In de basis is het simpel: je bent toelaatbaar als je het juiste diploma en de juiste vakken hebt gehaald. Maar welke deuren en precies voor je opengaan, is afhankelijk van je niveau. Soms vraagt een studie ook nog eens om specifieke vakken of extra toelatingseisen. We snappen dat dit overweldigend kan zijn, dus geen stress: hieronder brengen we structuur aan in die wir-war van regeltjes.
Op de middelbare school studeer je af op het vmbo, havo of vwo. Wat kun je met welk niveau?
Heb je een vmbo-diploma? Dan geldt dat je, afhankelijk van je niveau, een mbo-opleiding op niveau 1, 2, 3 of 4 kan kiezen. Vervolgens kun je met een mbo-niveau 4 diploma doorstromen naar het hbo.
vmbo-basis → niveau 1 of 2
vmbo-kader → niveau 3 of 4
vmbo-gl → niveau 3 of 4 óf havo 4
vmbo-tl → niveau 3 of 4 óf havo 4
Heb je een havo-diploma? Dan kun je direct naar het hbo, maar dat hoeft niet, je kunt natuurlijk ook een mbo-opleiding kiezen.
Met een Nederlands vwo-diploma kun je ervoor kiezen om direct naar de universiteit (wo) of een university college te gaan. Je hoeft met een vwo-diploma niet te kiezen voor een wo-opleiding; je kunt ook voor het hbo of mbo kiezen.
Kun je met je hbo-propedeuse naar de uni?
Kun je met je hbo-propedeuse naar de uni?
Ja, met een hbo-propedeuse kan je naar de universiteit, maar het is wel goed om te weten dat je naast je hbo-propedeuse aanvullende certificaten nodig hebt voor vakken op vwo-niveau. Check deze toelatingseisen dus altijd even na bij de wo-opleiding die je wil gaan volgen.
Om toegelaten te worden tot een bepaalde opleiding, moet je soms in bepaalde vakken op de middelbare school examen gedaan hebben. Je profielkeuze speelt hierbij een rol en bepaalt vaak in grove lijnen welke vakken je volgt. Weet je al welke richting je op wil? Dan is het slim om een profiel te kiezen waar deze vakken in zitten.
Vraagt jouw opleiding een vak dat je niet hebt gevolgd? Geen paniek! Je hebt niet direct ‘het verkeerde profiel’ gekozen. Je kunt, bijvoorbeeld via de Vavo, examen doen in de ontbrekende vakken.
Ook op het vmbo kies je een profiel. De profielen zijn hier meer praktijkgericht en je hebt meer opties om te kiezen. Maakt dit het voor jou moeilijk? Vraag dan een loopbaancoach of studiekeuzeadviseur om advies.
Numerus wat? Een numerus fixus (NF) wil zeggen dat er een beperkt aantal studenten tot een hbo- of wo-opleiding mag worden toegelaten. Dit wordt gedaan om te voorkomen dat klas- en collegezalen overvol raken. Daarnaast voorkomt het dat er later te veel mensen zijn die hetzelfde hebben gestudeerd en de markt overspoeld raakt. Voor de meeste mbo-opleidingen geldt landelijk geen NF. Wel zijn er een aantal scholen die ervoor kiezen om een maximum aantal in te stellen.
Belangrijk: ben je van plan om een opleiding met NF te gaan volgen? Regel je inschrijving dan vóór 15 januari in Studielink. Na je aanmelding beoordeelt de opleiding je resultaten. Op basis daarvan word je wel of niet toegelaten. Op 15 april kun je dit in Studielink zien.
Let op: als je bent toegelaten, moet je je plaats zelf accepteren. Daar heb je twee weken de tijd voor. Daarna vervalt je plaats.
Meer weten over numerus fixus opleidingen? Lees ons blog.
Bij sommige studies moet je auditie doen of werk laten zien om te worden toegelaten. Dit komt vooral voor bij creatieve opleidingen zoals de kunstacademie, de toneelschool of het conservatorium. Na je aanmelding in Studielink, wordt het toelatingsproces in gang gezet. Je wordt bijvoorbeeld gevraagd om een portfolio in te leveren: een verzameling van jouw beste creatieve werk, schetsen of projecten van de afgelopen tijd.
Of je doorloopt een of meerdere auditierondes. De precieze invulling hiervan verschilt erg per opleiding. Sommige hbo kunstacademies hebben een vooropleiding, waarbij je een aanbeveling kunt krijgen. Is dit het geval, dan kun je de eerste auditieronde overslaan.
Check ons artikel voor de beste tips!
Wil je graag naar de ALO (Academie voor Lichamelijke Opvoeding), de sportacademie of een opleiding bij Defensie of politie? Dan is een diploma alleen niet genoeg. Omdat deze studies fysiek erg zwaar zijn, moet je eerst bewijzen dat je het aankan. Dit gebeurt via een medische keuring (om te kijken of je blessures of gezondheidsrisico’s hebt) en een fysieke vaardigheidstest. Denk bij dit laatste aan een sportdag of hindernisbaan waar je conditie, kracht en lenigheid worden getest.
Ontdek waar jouw sporttalent je brengt!
Voldoe je niet aan de standaard toelatingseisen? Geen paniek. Het Nederlandse onderwijssysteem is flexibel, wat betekent dat er bijna altijd een omweg is om alsnog bij jouw droomstudie te komen.
Goed om te weten:
Wil je een associate degree halen? Dan heb je een mbo-4, havo- of vwo-diploma nodig. Wil je voor je favoriete studie de grens over en in België studeren? Dan gelden daar ongeveer dezelfde regels als in Nederland, maar er kunnen verschillen zijn. Let daar dus wel goed op.
Ben je 21 jaar of ouder en wil je graag naar het hbo of wo, maar heb je niet het juiste diploma? Dan kun je een 21-plus toets doen. Daarmee kun je aantonen dat je het niveau aankan en het denkvermogen hebt om de opleiding te kunnen volgen. Ook als je bijna 21 bent, zijn er mogelijkheden om een 21-plus toets te doen.
Wil je meer weten over de 21 plus toets? Lees dan dit artikel.
Voldoe je nu nog niet aan de eisen voor jouw droomstudie? Geen zorgen, in Nederland kun je heel goed ‘stapelen’. Dit betekent dat je via een omweg alsnog op je eindbestemming komt.
De meest genomen routes zijn:
Doorstromen op de middelbare school: je kunt met een vmbo gl/tl diploma naar de havo en van havo 5 naar vwo 5.
van mbo naar hbo: Met een mbo-niveau 4 diploma mag je direct starten aan een hbo-bachelor.
van hbo naar wo: Heb je je havo-diploma, maar wil je naar de universiteit? Als je in je eerste jaar op het hbo al je 60 studiepunten (je propedeuse) haalt, mag je in veel gevallen overstappen naar een universitaire bachelor. Let wel op: universiteiten vragen tegenwoordig vaak wel om extra vwo-deelcertificaten voor vakken als wiskunde of Engels.
Laat je dus niet tegenhouden als je niet direct toelaatbaar bent, want er is veel mogelijk. Wil je bijvoorbeeld een bacheloropleiding aan het de universiteit doen, maar je hebt een vmbo-diploma? Er zijn genoeg mensen die dat hebben gedaan, zoals Rebecca; haar verhaal lees je in dit artikel.
29 juni 2026 geschreven door de redactie